| Deze pagina - onderdeel van de genealogische website Glimmerveen door de eeuwen heen - hoort in een frame. Als u deze pagina zonder frame ziet en u wilt naar de opening van de site, klik dan hier. |
Oorsprong van de naam Glimmerveen
Nu staat vast dat de familienaam Glimmerveen stamt uit het veenlandschap van Stompwijk (in Zuid-Holland, niet ver van Leiden). In een akte van 31 januari 1657 staat de toen in Stompwijk wonende Arij Crijnsz. vermeld als 'Ary Crijnsz. van Glimmerveen' (op deze website paragraaf IV.3). Dit is het oudste tot nu toe gevonden document waarin de achternaam '(van) Glimmerveen' voorkomt. Het gaat om een akte waarin vastgelegd werd dat Arij Crijnsz. een huis en erf omtrent de Knip kocht. Vijf jaar later, op 13 juni 1662, toen Arij Crijnsz. hypotheek op zijn huis gaf, werd hij in de akte opnieuw 'Ary Crijnsz. van Glimmerveen' genoemd. Zijn broer die zich borg stelde, werd in dezelfde akte aangeduid als 'Dirck Crijne Glimmerveen' (zonder van). In een document van 1679 en in latere stukken komt van niet meer voor; de achternaam is verder steeds 'Glimmerveen'. Van 1657 tot 2008 zijn er onafgebroken mensen geweest die de achternaam Glimmerveen droegen. De achternaam is dus nu al meer dan drieëneenhalve eeuw oud.
Omdat in en om Stompwijk veel veen voorkwam (in de zeventiende eeuw van groot economisch belang: met turf werden de woningen in de Hollandse steden verwarmd), is het zeer waarschijnlijk dat de familienaam is afgeleid van een stuk veengebied. Er zijn verscheidene namen uit dezelfde omgeving bekend met de uitgang -veen. Denk bijvoorbeeld aan Roelofarendsveen, oorspronkelijk het veengebied van Roelof, de zoon van Arend. Roelofarendsveen ligt, net als Stompwijk, niet ver van Leiden (Zuid-Holland). Het is waarschijnlijk dat één van de percelen veengrond de naam Glimmerveen heeft gedragen, misschien de woning die Ary Crijnsz. in 1657 kocht. Het veen zorgde trouwens voor het levensonderhoud van de familie Glimmerveen: de mannen uit de familie verdienden hun brood met het turfsteken.
* * *
Waar het eerste deel van de naam, Glimmer-, vandaan kwam, is niet zeker, maar er zijn wel vermoedens. Het is niet onwaarschijnlijk dat 'Glimmer-' is afgeleid van de voornaam Glimmer. Deze voornaam is in onze tijd onbekend. Maar in een recent jaarboek van het Centraal Bureau voor de Genealogie valt bij de beschrijving van het familiewapen 'Van Rijswijk' te lezen dat dit wapen gevoerd werd door Jan Glimmersz van Rijswijck, zoon van Glimmer Jansz (die leefde van 1375 tot 1441). Deze Glimmer Janszoon kocht in 1436 het huis in het dorp Rijswijk (een heerlijkheid in de buurt van Emmichoven, nu in de gemeente Woudrichem; in de 15e eeuw honderd huizen en vijfhonderd inwoners groot) van de laatste ambachtsheer uit het oude geslacht, Roeloff van Rijswijck. (Toen Glimmer Jansz in 1436 dat huis in Rijswijk kocht, werd in de akte zijn naam geschreven als Geleijmer Janszoon. Maar daarna wordt steeds de voornaam Glimmer vermeld). Vervolgens zien we dat Glimmers kinderen zich ook "van Rijswijck" gaan noemen.
Deze Jan Glimmersz van Rijswijck was trouwens geen zoon van Heyman, Heer van Rijswijck, maar hij was met diens dochter Elisabeth Gerritsd. van Rijswijck getrouwd. Hij noemde zich wel Van Rijswijck.)
In het laatste kwart van de veertiende eeuw heeft een zekere Jan dus zijn zoon de voornaam Glimmer gegeven en diens zoon heette Glimmerzoon. Een broer van Jan Glimmersz van Rijswijck heette Dirck Glimmersz. van Rijswijk. De zevende zoon van Jan Glimmersz. van Rijswijck heette Glimmer van Rijswijck. De laatste Glimmer van Rijswijck was een schepen van Woudrichem. Hij vervulde deze functie omstreeks 1560. De voornaam Glimmer kwam daarna nog voor tot het eind van de 16e eeuw, aldus meldt Ben van Rijswijk (webmaster van www.benvanrijswijk.com).
De voornaam Glimmer kwam in elk geval voor in het Land van Heusden en Altena. Dit behoorde tot 1813 tot het gewest Holland, net als Stompwijk. (In 1813 heeft het Franse bestuur het Land van Heusden en Altena aan Brabant toegevoegd en dat is niet meer veranderd). Tussen 1380 en 1525 hadden minstens vier heren van Rijswijk Glimmer als eerste naam. Veel meer hadden Glimmersz. als tweede naam. Het is aannemelijk dat één van deze mensen een aantal morgen veengebied grenzend aan Rijswijk hebben gekocht en dit als Glimmersveen of Glimmerveen hebben aangeduid. Arij Crijnsz. van Glimmerveen heeft mogelijk in 1657 duidelijk willen maken dat hij niet zomaar een Arij Crijnsz. was, maar wel de Arij Crijnsz. van Glimmerveen (mogelijk omdat hij daar turf baggerde).
Onder de voorouders van de familie Glimmerveen is die voornaam Glimmer niet aangetroffen; niet voor en niet na 1657.
* * *
Maar Glimmer was niet alleen een voornaam. Er is ook een achternaam Glimmer geweest. Sterker: er is een hele reeks achter- of laatste namen die verwant zijn. Cis Glimmerveen uit Zwijndrecht vond tijdens een speurtocht op internet: Glimmer(sz), De Glimmer, Glim, Glijmmer(sz), Geleijmer en Gelijmer. Ook Glimmerdt, Glummer, De Glummer en Glimmersveen. Enkele van deze namen zijn mogelijk uit elkaar ontstaan.
De oudste persoon met de achternaam Glimmer van wie een gegeven is gevonden, was Dirk Glimmer, geboren in 1449 of 1450. Hij was burgemeester van Asperen en kwam op 9 juli 1517 om bij een aanval van de troepen uit Gelre. Die aanval kostte minstens 264 burgers van Asperen het leven (zo heeft een later familielid genoteerd in een Hoogduitse Statenbijbel). Van de ouders van Dirk is niets te vinden. Wel wordt een zoon vermeld, Jan Dirx Glimmer, geboren in 1480. In dezelfde tijd leefde in dezelfde omgeving wel Dirck Glimmersz. (zoon van Glijmmer Gerard Glijmmersz.)
Een andere Jan Dirx Glimmer (waarschijnlijk een kleinzoon van Dirk Glimmer) was korenkoper in Gorkum. Hij is geboren in 1520. Ook gevonden is Jan Jacobs Glimmer (1617). Isaäk Glimmer trouwde in 1689 te Voorschoten (met Lijsbeth de Vos).
Ook in Amsterdam kwam de naam terecht: Cornelis Joosten Glimmer was een achterkleinkind van Jan Dirx. Cornelis Joosten Glimmer (* 04.05.1588; † ??.08.1666) was blijkens het Stadsarchief Amsterdam mennonietenleraar. (Het is mogelijk dat deze Cornelis Joosten Glimmer of een kind van hem een stuk grond in Stompwijk heeft bezeten, maar daarvan is geen gegeven gevonden).
Veel later, in 1702, trouwde Anna Elisabeth Glimmer (geboren in 1685) te Paramaribo (waar haar vader Cornelis Glimmer van 1693 tot 1703 raad-fiscaal was). (Ze was op haar trouwdag 17 jaar oud). Het echtpaar kreeg zeven kinderen.
Blijkens een akte uit Nieuwpoort kocht Jacobus-Adamsz. Ooms, commandeur ter walvisvaart op Groenland, gedoopt te Groot Ammers op zondag 6 december 1682, wonende te Nieuwpoort, zoon van Adam-Jansz. Ooms (korenmolenaar te Groot Ammers) en Maritge-Aertsdr. de Bas van Willem Thonisz. Glimmer, burger van Nieuwpoort, een huis en erf aan de westzijde van de Binnenhaven aldaar. Hij verkocht aan Willem Thonisz. Glimmer een huis en erf aan de oostzijde van de Binnenhaven.
De naam Glijmmer duikt op in de buurt van Emmichoven en Woudrichem. Emmikhoven (bij Almkerk) werd in 1292 voor het eerst in een akte vermeld en herbergde in de middeleeuwen en vroegmoderne tijd een kasteeltje dat ‘Ottersdijck’ heette. De oudste gevonden naam: Glijmmer Gerard Glijmmersz (geboren rond 1410). Zijn naam wordt ook geschreven als Glimmer Gerard Glimmersz. Zijn vrouw erfde land en manschap in het Land van Altena; misschien ook het kasteeltje.
De achternaam De Glimmer komt wat later voor in en bij Gouda. De oudste vondst: "(Voorlopige) inventaris - Oud-archief (stadsarchief) Gouda tot 1816 - 903. Akte van erfpacht van de buitenvesten tussen het Waterpoortje tegenover de Drapierstraat en de buitenvesten van Arent de Glimmer, 1653." (Hij of directe familie van hem kan veengrond in de omgeving bezeten hebben; mogelijk in het niet veraf gelegen Stompwijk).
De achternaam De Glimmerdt staat in een Utrechtse akte: Wilhelmus van der Rijst, gedoopt te Utrecht op 2 december 1716 (Domkerk) (ger), overleden aldaar op 10 april 1788, is getrouwd te Utrecht-Catharijnekerk op 15 juli 1749 met Christina de Glimmerdt, geboren rond 1716, verdronken te Utrecht-Geertekerk op 14 maart 1792 (75 jaar).
De achternaam Glim zou met name in Noord-Holland zijn voorgekomen. De oudste vondst: Maarten Glim, geboren 1754 te Wieringen.
Deze opsomming is niet volledig. Cis Glimmerveen heeft bij zijn speurtocht over internet nog tientallen personen uit de vijftiende tot achttiende eeuw gevonden met de naam Glimmer of een daaraan verwante naam.
Samenvattend:
Het is waarschijnlijk dat Arij Crijnsz. een stuk land gekocht heeft van iemand die de voornaam of de achternaam Glimmer droeg en wiens land (veengrond) en/of woning in de omgeving bekend stond als Glimmerveen. (Het land of de boerderij kan al Glimmer of Glimmerveen geheten hebben terwijl het niet meer in eigendom was van een Glimmer(veen).) Arij Crijnsz was dus Van Glimmerveen - zo stond hij in 1657 in de akte.
* * *
Een andere mogelijkheid opperde de Drentse auteur Max Douwes tegenover de samensteller van dit document. Hij kwam uit de streek waar ook in de 20e eeuw nog veel veen voorkwam. Hij vertelde dat in het moerassige veengebied van Drenthe op zomeravonden veel glimwormen voorkwamen. Vreemdelingen lieten zich verleiden door de lichtglans die in de avonduren over het land zweemde. Als zij daarheen hun schreden richtten, kwamen ze onherroepelijk in grote problemen: zij zakten weg in het moeras. Het is denkbaar dat een stuk veengebied bij Stompwijk rijkelijk bevolkt werd door glimwormen of dat zelf ontvlammend moerasgas daar 'dwaallichtjes' veroorzaakte (een bekend natuurverschijnsel in veengebieden) en dat het stuk glimmend veen daaraan de naam Glimmerveen te danken heeft gehad.
Hierop sluit een veronderstelling van Cis Glimmerveen uit Zwijndrecht aan. Hij schrijft de webmaster per e-mail: "Voordat de eerste (van) Glimmerveen opdook, werd in de buurt van Zoetermeer klei diep uit de grond gehaald om het veen te verrijken, wat akkerbouw mogelijk maakte. Gevonden daliegaten van vóór het eind van de 14e eeuw getuigen daar nog steeds van. Een gedeelte van het land waar men dat deed zou men dan best als 'glimmerveen' aangeduid kunnen hebben: het was prima veengrond geworden door de glimmer-klei."
Het woord 'Glimmer' heeft (zelfs nu nog) een betekenis in relatie tot (veen-)gronden. Zie http://www.nitg.tno.nl/nomenclatorShallow/nl/glaciaal/peelo/tekst.pdf. Men spreekt van glimmer-rijke klei, glimmer-rijk zand of glimmer-arm zand (zoals men spreekt van kalk-arm of bloemrijk). Volgens Wikipedia staat het woord 'Glimmer' oftewel 'Mica' voor een grote groep mineralen.
In dit verband heeft Cis Glimmerveen gezocht naar de herkomst van 'glim'. Hij schrijft: "Wat betekent Glim(mer) of Glijm(mer)? Omdat de naam in de 13e eeuw al voorkomt is een Germaanse herkomst mogelijk. Als we kijken in welke woorden glim (nu nog) voorkomt, dan lijkt er maar één mogelijkheid: glim stond voor blinkend, stralend en vrolijk: glimhout, glimkever, glimlach, glimmen, glimmer, glimmerblad, glimp, glimworm, glimwormen, glimmerinktzwam.
Streek-, plaats- of wegennamen waarbij in het eerste gedeelte een eigenschap van het tweede gedeelte werd aangeduid, kwamen in die tijd en op die plek al veel voor, bijv. Soetermeer, Groenewech, Hoornsloot, Wilsveen. Zo ook het overnemen van zo'n naam als achternaam, waarmee men iemands herkomst kon verduidelijken. En werd daar ook nog 'van' bij gebruikt, dan was voor iedereen duidelijk dat het ging om een achternaam waarmee werd aangegeven dat hij/zij daar vandaan kwam. Wat misschien in die tijd wel veel belangrijker was dan wij nu denken.
Zie ook: http://members.chello.nl/~r.fruining/Namen/Ontstaan%20van%20namen%20en%20naamsaanneming.htm.
Tot zover de e-mail van Cis Glimmerveen.
Reactie per e-mail van de webmaster: 'Ik heb in het verleden de herkomst van 'glimmer' (mineraal) verworpen omdat er geen enkele aanwijzing was dat glimmer in de buurt van Stompwijk voorkwam. Op de website die je aangeeft, zie ik 'glimmer' in verband gebracht met klei. Glimmerrijk zand komt ook voor; maar glimmerrijk veen? Veen ontstaat door vertering van planten (als op een composthoop). Bij dat proces wordt geen glimmer voortgebracht."
* * *
Welke veronderstelling over de herkomst van de naam Glimmerveen is het meest waarschijnlijk? Er is geen zekerheid, maar het is hoogst waarschijnlijk dat de familie stamde van een boerderij, een woning of misschien een klein gehucht met de naam Glimmerveen. De naam van die woning, die bebouwing of de lap grond waarop de woning is gebouwd, is vrijwel zeker afgeleid van de voornaam of de achternaam Glimmer (of een daarmee verwante naam).
Terug naar het begin van het hoofdstuk Familienaam
In de zeventiende eeuw toen de familienaam Glimmerveen voor het eerst werd gebruikt, waren familienamen in de lage landen aan de Noordzee nog lang niet algemeen. Sommige familienamen dateren uit de Middeleeuwen, maar er zijn in Nederland ook vele familienamen ontstaan in de tijd van Napoleon (omstreeks 1800), toen het bezit van een familienaam verplicht werd gesteld. Een achternaam die al meer dan 3½ eeuw meegaat, is qua ouderdom niet uniek, maar ook niet erg algemeen.
Terug naar het begin van het hoofdstuk Familienaam
Vaak is verondersteld dat de naam 'Glimmerveen' samenhangt met de plaats Glimmen in de provincie Groningen, in de buurt van de stad Groningen. In het Drents-Groningse grensgebied komen meer namen voor die met 'Glimmer-' beginnen. Aan de autoweg tussen Assen en Groningen is een rustplaats met de naam Glimmermade. In Nederland bestaan verscheidene buurtschappen met de uitgang -veen, genoemd naar een grotere plaats in de buurt. In de omgeving van Ede ligt Ederveen; nabij Nijkerk Nijkerkerveen, bij Maarssen Maarssenveen en bij Kampen ligt Kamperveen. De veronderstelling lag dus voor de hand dat nabij Glimmen een buurtschap Glimmerveen heeft bestaan. Maar dit is niet het geval. Het is nu zeker dat de familienaam Glimmerveen niet op deze wijze is ontstaan. De naam is in Stompwijk in de zeventiende eeuw opgedoken in een familie die toen al zeker een eeuw in deze regio woonde.
Terug naar begin van hoofdstuk Familienaam
De naam 'Glimmerveen' wordt als regel uitgesproken met de klemtoon op de eerste lettergreep. Zo hoorde men het van omroepers van de NCRV en de VARA (Voetnoot). Zo namen ook zonder uitzondering de Glimmerveens de telefoon op, die ik in verband met de samenstelling van dit geschrift opbelde. De klemtoon op de eerste lettergreep is in de Nederlandse taal zeer gangbaar.
Echter: een vroegere NCRV-directeur - destijds mijn baas - sprak altijd van 'Glimmerveen', met de klemtoon op de laatste lettergreep. Ik bedacht destijds dat dit niet onlogisch was. Immers plaatsnamen eindigende op -veen worden uitgesproken met de klemtoon op de laatste lettergreep. Dit geldt voor de al genoemde namen Nijkerkerveen en Ederveen en ook voor bijvoorbeeld Amstelveen (in tegenstelling tot Amsterdam), Heerenveen, Hoogeveen en Ankeveen. Er is in het Nederlands een duidelijk verschil in klemtoon tussen 'Kamperveen' en een Kamper ui.
Hoewel bewijs niet meer nodig is inzake de herkomst van de naam, valt ook hieruit af te leiden dat de familienaam Glimmerveen niet afkomstig is van de naam van een plaatsje bij Glimmen. Immers was er sprake van een plaatsnaam, dan zou de klemtoon zeker op de laatste lettergreep hebben gelegen. Maar als het veen van Glimmer werd aangeduid, spreekt men inderdaad van Glimmerveen - met de klemtoon op de eerste lettergreep.
Terug naar begin van hoofdstuk Familienaam
Op grond van de gegevens van de volkstelling van 31 mei 1947 zijn overzichten gemaakt van het voorkomen van vele familienamen; ook van de naam Glimmerveen. Hoewel in meer dan zestig jaar veel is veranderd (door geboorten, overlijden en verhuizingen) geven we hierna het overzicht. Het geeft aan hoe in 1947 de Glimmerveens verspreid waren over het land. Vele vermeldingen zijn nog wel te herleiden. Zo woonde de samensteller van deze genealogie, met zijn ouders en drie zusters, in 1947 te Wageningen. De ouders zijn inmiddels overleden; geen van de vier kinderen woont nog in Wageningen. Bij de zes Wageningers moet ook de moeder van de samensteller, mevrouw R.A. Glimmerveen-Postema, zijn meegeteld (want een andere Glimmerveen was er in die tijd niet in Wageningen). Hieruit kan afgeleid worden dat getrouwde vrouwen opgenomen zijn onder de naam van hun man - in 1947 nog de gebruikelijke gang van zaken (Voetnoot).
Het aantal personen met de achternaam Glimmerveen was in 1947 in Nederland 229, verspreid over zes (van de toen nog elf) provincies en over 26 (van de toen nog 1.015) gemeenten in Nederland.
Van de 229 Glimmerveens woonden er 208 in de provincies Noord-Holland (56) en Zuid-Holland (152). In de gemeenten Amsterdam, Rotterdam en Dordrecht woonden 167 Glimmerveens.
(Bron: Nederlands Repertorium van Familienamen)
In Amsterdam, met in 1947 nog 803.847 inwoners, kwamen 53.960 familienamen voor; 17.059 familienamen kwamen slechts bij één persoon voor; 1.036 namen werden door 100 personen of meer gedragen. Gemiddeld 14,9 personen per naam. Met 42 dragers lag de achternaam Glimmerveen ver boven het gemiddelde.
Terug naar het begin van het hoofdstuk Familienaam
Op 26 mei 1862 werd James Glimmerveen geboren, "slaaf van W.E. Ruhmann". Dit opmerkelijke gegeven staat op de website www.suriname.nu/303ges/mei26.html.
Deze baby James en zijn vader, slaaf in Suriname, zijn niet verwant met de familie Glimmerveen wier gegevens op deze website staan. Zij - of hun voorouders - zijn zonder twijfel ooit uit Afrika naar Suriname verscheept om daar op de plantage van Ruhmann slavenarbeid te verrichten. Hoe kwamen ze dan aan die achternaam? Gewoon: die werd uit de lucht gegrepen.
Op 1 juli 1863 werd in Suriname de slavernij afgeschaft. De slaven werden vrije mensen. Dat leverde schade op voor de slaveneigenaren, want zij raakten hun bezit kwijt. De Nederlandse overheid gaf hen daarom een schadevergoeding. (Nee, de slaven kregen geen vergoeding voor hun jarenlange slavenbestaan). Er moest heel nauwkeurig worden vastgesteld hoeveel slaven elke plantagebezitter in eigendom had. De Algemene Rekenkamer werd ingeschakeld. De voormalige slaven, vrije burgers na 1 juli 1863 moesten met een familienaam ingeschreven worden in een Emancipatieregister. De slaven hadden als regel alleen een voornaam; eventueel nog een Afrikaanse naam die een Nederlandse slavendrijver niet kon uitspreken. Dus moesten er achternamen komen.
De slaven hadden vrijwel nooit inspraak bij de keuze van hun achternaam. Zij kregen bijvoorbeeld namen van Nederlandse steden waarvan ze nog nooit hadden gehoord. Nogal wat namen klonken erg Nederlands, bijvoorbeeld Grootfaam, Blokland, Graanoogst, Wijntuin, Blankendaal en Boerenveen; namen die gewoon spontaan zijn verzonnen op de burelen waar de lijsten van toe te kennen familienamen werden samengesteld.
De 98 slaven van koffieplantage Halle In Saxen van eigenaar Wilhelm Eduard Rühmann kregen in Nederland bestaande achternamen, zoals Brammerloo, Falkenstein, Glimmerveen en Hildenberg. (Bron: een artikel van Jerry Egger op de website www.sraga.com). Ruhmann 'leende' blijkbaar gewoon de achternamen van kennissen in Nederland. Onder hen was blijkbaar ook iemand met de achternaam Glimmerveen. Hij heeft die gewoon aan één van zijn slaven toegewezen.
Ruhmann kreeg van de Nederlandse overheid een vergoeding van 15.000 gulden voor het verlies van zijn bezit aan slaven.
Vermoedelijk komt de achternaam Glimmerveen nog steeds voor in Suriname: nakomelingen van de gewezen slaaf van Ruhmann. Het is zelfs denkbaar dat onder de talloze Surinamers die in de laatste decennia van de twintigste eeuw naar Nederland zijn verhuisd, iemand met de achternaam Glimmerveen is. Maar de samensteller van deze website heeft daarover geen gegevens. Er heeft tot dusver ook nog geen Surinamer met de achternaam Glimmerveen per e-mail contact met hem opgenomen.
Terug naar het begin van het hoofdstuk Familienaam